REKLAMALARDA VERBAL VA NOVERBAL VOSITALARNING AHAMIYATI - S.М. Axmadaliyeva (Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2024)
Reklamalarning verbal xususiyatlari lisoniy vositalar yordamida ro‘yobga chiqsa, noverbal vositalar sifatida reklama matnlarining shakli, vizual ko‘rinishi, rangi, reklamadagi harakatlar ko‘rsatiladi. Reklama matnlarida verbal vositalarning ham, noverbal vositalarning ham o‘z o‘rni bor. Reklama matnida nafaqat lingvistik vositalar (so‘z va so‘z birikmalari, jumlalar, gaplar), balki nolingvistik vositalar (video tasvirlar, suratlar, yorqin ranglar va boshqalar) ham bir-birini to‘ldiradi. Shuning uchun biz reklama matnini ijodiy matn deb belgilaymiz, ya’ni lingvistik va lingvistik bo‘lmagan tarkibiy qismlar semantik va funksional jihatdan birlashib, adresatga murakkab ta’sir ko‘rsatadigan matnni yuzaga keltirishda yordam beradi 1 . Darhaqiqat, reklama matnlarida lingvistik (verbal) va nolingvistik (noverbal) vositalar o‘zaro birlashib, bir butun holda ta’sir ko‘rsatadi, bunday matn turini yaratish esa ijodkordan nafaqat lisoniy bilim, balki ekstralingvistik va psixologik omillar bo‘yicha ham ma’lumotga ega bo‘lishni talab etadi. Reklamalarda ularning maqsadiga, ko‘zda tutilgan auditoriyaga mos ravishda turli lingvistik va nolingvistik vositalardan foydalanish mumkin. Masalan, reklama yoshlar ommasini ko‘zda tutgan bo‘lsa, unda “quvonch”, “kuch”, “energiya”, “jo‘shqinlik” kabi so‘zlardan, yoshi kattalar uchun mo‘ljallangan reklama matnlarida esa “salomatlik”, “tinchlik”, “xotirjamlik” kabi konsepsiyalardan foydalanish ommalashgan. Bunda, ta’kidlanganidek, psixolingvistik va sotsiolingvistik omillarga ahamiyat beriladi. Reklama matnlarida so‘zlar yordamida ta’sir etish eng asosiy o‘rinda turadi. Lekin bu nolisoniy vositalarning ahamiyatini aslo pasaytirmaydi. Ayrim hollarda biror belgi yoki shakl ham reklamaning muvaffaqiyatli chiqishida ahamiyatli bo‘lishi mumkin.