ABDURAUF FITRATNING ‘’’MUNOZARA’” ASARIDAAGI TANQID XUSUSIDA - F.Sultonqulova; Yusupova Durdona (Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 2023)
Buyuk ma’rifatparvar jadid, serqirra ijodkor, yorqin iste’dod sohibi Abdurauf Fitrat XX asr o‘zbek adabiyotining mashhur vakillaridan biri. Fitrat o‘zbek adabiyotini o‘zining istiqlol ruhidagi she’rlari, nasriy asarlari, dramalari hamda tilshunoslik va adabiyotshunoslikka oid tadqiqotlari bilan boyitdi. Dastlab ijodini she’rlar yozishdan boshlagan Fitrat XX asrning boshlaridayoq o‘zining erk va ozodlik g‘oyalarikuylangan she’rlari bilan ijod ahliga tanilgan edi. Fitrat ijodining o‘ta semazmun pallalaridan biri, uning Istanbul davridir. 1909-1913 yillarda Turkiya dorilfununida tahsil oladi. Bu yillar mobaynida Fitrat qizg‘in badiiy ijod bilan shug‘ullanadi. Istanbulda Fitratning bir qator asarlari forsiy tilda bosib chiqiladi. Shulardan biri, 1909-yilda “Munozara” (Hindistonda bir farangi ila buxoroli bir mudarrisning jadid maktablari xususida qilg‘on munozarasi) asari bosildi. Bu asar jadidchilik harakati rivoji yo‘lidagi ilk nazariy asardir. Bu asarda tarixiy taraqqiyotning ikki pog‘onasida turib qolgan din va dunyo, jamiyat va ma’rifat haqida ikki xil qarashga ega bo‘lgan ikki kishining bahsi asosiga qurilgan edi. “Munozara” asari Buxoro amirligida ta’qiqlab qo‘yilishiga qaramasdan, turli yo‘llar bilan Buxoroga olib kelinib, keng tarqaladi. Dastlab “Munozara” asari 1911-yilda Hoji Muin Shukrulloh o‘g‘li tarjimasida “Turkiston viloyatining gazetasi” da, bosib chiqilgan, keyinchalik esa, 1913- yilda Behbudiy so‘zboshisi bilan alohida kitob holida nashr qilingan. Dastlab, bu asar teatrlarda ayrim qismlari tushirilgan holda sahnalashtiradi.Munozara asariBuxoro amirligi va Rossiya hukumati tomonida ta’qiq qilinishiga qaramasdan butun Turkiston o‘lkasida, sharq va g‘arb mamlakatlarida ham keng tarqalgan va mashhur bo‘lgan. Xalqning ko‘zi ochilishida muhim rol o‘ynaydi.